مفيد و ابن المعلم است . او كه بىگمان سرآمد متكلمان شيعى در سدهء چهارم و اوايل سدهء پنجم است در سال 336 ق . / 948 م . يا 338 ق . / 950 م . در عكبرا ، شهرى بر كرانهء خاورى دجله و ميانهء راه موصل و بغداد ، ديده به جهان گشود و به سال 413 ق . / 1022 م . در بغداد درگذشت . او در روزگارى مىزيست كه مكتب خردورزانهء كلامى مسلمانان دوران شكوه خود را پشت سر مىنهاد و در اين ميان حكمرانى خاندان بويه در عراق زمينه را براى ظهور هرچه قدرتمندتر انديشه‌هاى معتزلى و شيعى فراهم آورده بود . مفيد كه منابع سنّى و شيعه او را به عنوان سرآمد متكلمان شيعه در روزگار خود به رسميت مىشناسند ، در دوران دانش‌اندوزى خود از شمارى از محدثان و فقيهان آن دوران علم آموخت كه از آن‌جمله مىتوان كسانى چون ابو القاسم على بن محمّد بن رفاء ، ابو القاسم جعفر ابن موسى بن قولويه قمى ( د . 368 ق . ) ، ابو جعفر صدوق ( د . 381 ق . ) ، ابو غالب احمد بن محمّد بن محمّد بن سليمان زرارى ( د . 368 ق . ) ، ابو عبيد اللّه محمّد بن عمران مرزبانى ( د . 384 ق . ) ، ابو بكر محمّد بن عمر بن محمّد بن سالم جعابى ( د . 355 ق . ) ؛ ابو عبد اللّه حسين بن على ابن ابراهيم جعل بصرى ( د . 369 ق . ) ابو على محمّد بن احمد بن جنيد اسكافى ( د . 381 ق . ) و على بن عيسى رقانى ( د . 384 ق . ) را ياد كرد . او همچنين از طريق دو تن از استادان خود در كلام يعنى مظفر بن محمّد خراسانى مشهور به ابو الجيش كه از وابستگان ابو سهل نوبختى بود « 1 » و ابو الحسن على بن عبد اللّه بن وصيف مشهور به ناشىء اصغر كه او نيز از شاگردان نوبختى بود با كلام خاندان نوبختى كه سوى مخالف مكتب حديث قميين بود آشنايى و پيوند يافت . از رهگذر همين آشنايى با دو مكتب ياد شده بود كه شيخ مفيد ، بعدها توانست مكتبىواسطه به دست دهد كه با تأكيد بر جنبه‌هاى عقلگرايانهء اعتزالى ، درونمايه‌هاى مذهب شيعه را نيز در خود حفظ كند . شمارى از ناموران انديشهء شيعى از محضر شيخ مفيد علم آموختند كه مشاهيرى چون سيد مرتضى علم الهدى ( د . 436 ق . ) ، سيد رضى ( د . 406 ق . ) ، شيخ طوسى ( د . 460 ق . ) ، رجالى معروف ، نجاشى ( د . 450 ق . ) سلار بن عبد العزيز ديلمى ( د . 463 ق . ) ، ابو الفتح محمّد ابن على كراجكى ( د . 449 ق . ) و ابو يعلى محمّد بن حسن بن حمزه جعفرى ( د . 463 ق . ) از آن جمله‌اند .

--> ( 1 ) . بنگريد به : طوسى ، الفهرست ، ص 251 .